Rajasthan High Court

CMA/309/2000 of KUMARI EKTA Vs PADAM CHAND AND ORS on 24 December 2010

थान उ च यायालय पीठ, जयपुर िनणय 1- एकल पीठ िस वल ूक ण अपील सं या 309/2000 कुमार एकता व अ य बनाम पदमच द व अ य। 2- एकल पीठ िस वल ूक

राजः थान4STUreIRISपीठ, जयपुर

Ture

1- एकलपीठTaideUchlvअपीलeI 309/2000एकताव3eJबनामUqdded|वAe F PART

2- एकलपीठTaideUchlvअपीलETT 317/2000एकतावateYबनामUqdded|वAe F PART

dc cCTelWyeMedddधारा 173 मोटरवाहनअिधिनयम 1988 TareTAUTeal 17/12/1999, जोौीSthlSeqखान, HUI QT, मोटरcucaवादKITT IHLUT, TeuslaTactgIXlrolaयािचकाeI 115/96 एवं 116/96 FHUlitdTHUगयाहै।

Teach:24.12.2010

माननीय—IaauidौीGoole lहALS}

IOVaTLIpachओरसे31tld¢d1ौीजे.पी.SUT||al)Yoa2frarबीमाकंपनीओरसेIVa}ौीTAGIYTHTSUTe2||

cUulgiadARS

-

1-ूः तुतATSTaideTaarewuमोटरetcवादHUA eIcALUy, TeslaTeer (ToldआगेकेवलHU eIcnLUyalिलखाजावेगा) केTAuraTeach 17/12/1999 केTdeeूः तुतchगयीa 2-OAcdeyएवंपृं ठभूिमइसूकारहैThTeach 21/3/96 कोौीTaalकुमार, SahlUcel|ौीमितसरोजदेवीएवंTaAMEPANchमाताौीमतीगीतादेवीAlotवेनOeआर.जे.14/जे.सी.6852 HबैठकरGGसेTeuslaआरहेथेतोTITayथानेकेपाससागरकेढाबेकेपासजयपुरchओरसेContOeआर.एन.ई.4278 केचालकनेContकोHATAM AchचलाकरवैनकोAleToaaवैनFHबैठेdc c=IGlCU atchdicYहोगयी।Dc]=IGlकेTaTeiUfataraach-ओरसेafdayid edपृथकपृथकrolaआवेदनDc]Contकेः वामी,चालकएवंबीमाकंपनीकेTaeeTHYगयेTiaपरTYRकेूः तुत HUT eicnLUyनेौीमतीसरोजदेवीchकेकारणउसकेdicTaltiUtada alकोrolaयािचकाETT 115/96 H 4,35,000/-Suzy, मृतकौीTaATGpANchdcकेकारणउसकेTaTeiUtada alकोFoldयािचकाeI 116/96 H 5,05,000/- SuaतथाौीमतीगीतादेवीchकेकारणउसकेTolTcUfdialaaकोFoldयािचकाdiceI 120/96 FH 75,000/- Suzyकाूितकरएवंइनपरआवेदनूः तुतकरनेसेवसूलीतक 12 ूितशतal{chchदरसे6Y] oका3aTs|UlI<dTehaySoHसेौीमतीगीतादेवीchdcकेकारणUll<dalsकेTdeeकोईअपीलूः तुतTelchगयीThedशेषCTelATAH elworeूः तुतchगयीolअपीलETT 309/2000 ौीमतीसरोजदेवीchकेकारणऔरअपीलWET 317/2000 ौीchकेdicdTAA GPANdcकारणूः तुतchगयीहै।एकaltealतथासमानq2arकेकारणइनCTelazureकािनः तारणइसएकalआदेशसेTRUजारहाहै।

Page 1 of 6

3-Tdele3Ttla¢d1IOVaTLIpaकाअपीलeI 309/2000 HयहTchहैToूः तुतआयकरTTANUएवंCoechTateWaal 14 लगायत21 केअवलोकनसेः पं टहैTcौीमतीसरोजदेवीchआयHबराबरqigहोतीTelहै।आयकरToALUतथाReaकेअनुसारSuchआयTASITUTay 1996-97A35,000/- Susyatch sr]Tel, एकTSUNकेOUHchIeकरकेवहपया तरािशfadकरलेती थी औरgetTaTeकेअनुसारSahआय 36,000/- Suzyal{NchमानकरSoAमोटरवाहनअिधिनयम (Toraआगेकेवलअिधिनयमिलखाजावेगा)chTealeअनुसूचीकेअनुसारगुणकदेकरaifayidरािशTearजानीateथी।अपीलOe 317/2000 FHउनकाकथनहैTeआयकरToALUतथाReedकेकरTASINUTay 1996-97 FHchअनुसारमृतकआय 53,200/- Susyal{chetdहै।HUT eIcpLUyनेमृतकchयहaT chआयः वीकारभीchहैThedउसकेGIXlः वयंपरTauकेTallded1/4 भागकमcelकरariTRayआधारके 23,200/- SuaaliNchchरािशकमकरctहैऔर इसूकारिनकालीfaovdlरािश 30,000/- Suaकमहै, अत: 53,200/- SuaaT chiआयHसेकेवल 1/4 भागमृतकgIXlः वयंपरTHYजानेवालेGESकेTalldedकमकरकेअिधिनयमchTealeअनुसूचीकेअनुसारगणनाकरetfayiclरािशTeoreyजानीateaथी।उनकायहभीchiहैThcleolATAFHमृतककेTaTei UfdialaalchOeकोदेखतेमाननीयStdddKU dyकेहएुTaliTauौीमतीसरलाaayएवं3e-JबनामदेहलीCeAle HON eyएवं+o 2009 (2) TAC 677 केअनुसारमृतकchआयHसे 1/4 भागalकमTHUजानाae|उनकायहभीchiहैThCTelAAH977 USchसंभावनाओंकोTearHलेतेहएुdcfaTauraकेअनुसारआयHसमुिचतqigभीअनुमािनतchजानीMes|CY loरािशकमTecanगयीहैतथाजोगुणकcUdeldHलायागयाहै, वहभीकमहै,अत: रािशHchजावे।aifagiaसमुिचतgle 4-इसकेTRISHTdele3Ttlaed1बीमाकंपनीकाchiहैTecucaAra 1996 HUledहईुहैऔरdcHHAychTeaकोदेखतेहएुKITT IHLUTgIXlजोरािशTeoreyगयीहै, वहपया तहै।मृतकगणकाकोईभीः थायीएवंTal2ddcUd dyतथाTal2ddआयcelथीTaalThgleअनुमािनतchजासके।उनकायहभीTchहैThCTelमृतकगणकेTol TUfdialaaHसेPARTएकताFoldआवेदनूः तुतकरनेकेसमयalTeditedथीऔरइसूकारमृतकगणपरfanzCUledatcheIतीनसेअिधकcelथी।ऐसीTeaFHमृतकchआयHसे 1/3भागकोolकमTRHIजाना—ITatladहै।साथolयहांतोयहTe2rtdहैTccTelalमृतकगणपरfanzउनकेTaTeiूितिनिधसमान4, अत:1/3 भागolकमThaजानेकाऔरअिधकWIहोजाताहै।उनकायहभीacaहैThKITT IpLUTनेपहलेalअिधिनयमchTearअनुसूचीकोआधारबनातेहएुअिधकतमGUFTdगुणकTCTहैऔर6Y ToरािशभीअिधकTecanहै, अत: SoAqigकाकोईकारणTelहै,Heftd ocTaluleअः वीकृतchSid|

5-HaCTelueaकेTdeleIMIG ATITUकेchtपरTearकरawdAuraतथाHU eIcnLUyकेGDHूः तुतहईुAl acएवंूलेखीयसाआ यकाCoaychअवलोकनTehayTeele3Ttld¢alUVSTAITIagIXlूः तुतTAT@Véeledlकोभीदेखा।

6-यहांUVSTAITIaकाTeddकेवलमाऽetfayiclरािशchमाऽाकोकमबतातेहै, अत: tomTaleo 3परTadudechआवँ यकताTelहै।हएु7-TayaअपीलOe 309/2000 FHूः तुतहईुसाआ यकाअवलोकनकरनेपरूतीतहोताहैTorolaआवेदनतथाUISCHAICARuleHमृतकौीमतीसरोजदेवीchआयु 35 ay3Wihdहै।आयके

Page 2 of 6

संबंधम ूदश 14, 15, 16 आयकर रटन ूदश 17 लगायत 21 अदाक गयीटै सक रसीद ूदिश तहईुह ।इनकेअनुसारवष 95-96 म ौीमतीसरोजदेवीअमवाल ारा 660/- “पयेटै” सजमाकरायागया।करिनधा रणवष 96-97 केअनुसारउसक आय 35,000/- “पयेवा”ष कथी।-इसकेपुऽ वशालिम तलकाकथनहै कइसक मां यापारकेसाथसाथघरेलूकाय भीकरतीथी। पताकेसाथ यापारकरपांच- साढेपांचहजार पयेकमालेतीथी।वहसीमे टके यवसायम इसके पताकेसाथपाट नरथी। 1500/- पयेसे 2000/- “पयेमािसकह”खचा होताथा, शेषरािशबचजातीथी।पी.ड लू.4 महेशच दकाभीकथनहै कौीमतीसरोजदेवीलआ मीसीमे टफै श म डायरे टरथीजहांसेउसेलगभग 3000/- “पयेमािसकके”हसाबसेवेतन िमलताथा।इसकेअलावावहघरम िसलाईका-काम कयाकरतीथी जससेढाईतीनहजार पयेमािसकक आमदनीहोजायाकरतीथी।लआ मीसीमे टफै श म यह, सरोजदेवीतथा वनोदकुमारतीनडायरे टरथे।सरोजदेवीिसलाई, कढाईवबुनाईकाकामभीकरघरेलूआयअ ज तकरतीथी।उसनेकईबार इसकेब च केकपडेिसलेथेआ दआ द।पी.ड लू.3 जगद शूसादगु ताएडवोकेटकाकथनहै कयहइ कमटै सकावक लहै।इसनेसरोजदेवीकेसमः तआयकरूपऽ का ववरणदेते य त कयाहै कवष 1995-96 म हएुउसने 760/- “पयेआयकरजमाकरायातथाइस”व तीयवष म 35,000/-“पयेवा”ष कआयदशा यीहै।इसकेअनुसारिसलाई, कढाईएवं याजसेभीइसक अित र तआमदनीथी।इसके आयकर रकाड केअनुसारवहिसलाईकढाईकाकाय करतीथी, इसीिलयेउसनेअपनीआमदनीबतायीहै।

8-इसूकारूः तुतसाआ यसेमृतकासरोजदेवीक 3 मद म आयहोनासम आताहै।ूथमतोसीमे टके यवसायम डायरे टरएवंपाट नरहोनेकेकारण, दसरािसलाईकढाईकाकाय करनेकेकारणऔरतीसरागृ हणीके पम घरकाकाय एवंब च क देखभालकरनेसेभीउसक आयमानेजानेयो यहै।

9-म नेइससंबंधम िन न 4 “विध”ं टा त काअवलोकन कया:-1- लतावाधवाएवंअ यबनामः टेटऑफ बहारएवंअ य [ 2002 (1) TAC 138 (SC)]1- लतावाधवाएवंअ यबनामः टेटऑफ बहारएवंअ य [ 2002 (1) TAC 138 (SC)]

2- नेशनलइ ँ य र सकंपनीिल0 बनामआर.गो व दराजूएवंअ य [ IV

(2007) ACC 450]

3-नागार पूब लाहबनामके.वेणुगोपालएवंअ य [ II (2006) ACC 476]4- इस यायालय ाराएकलपीठिस वल व वधअपीलसं या 578/2004रामपालएवंअ यबनामअमरजीतशमा एवंअ यम पा रतिनण य दनांक 15/11/2000

Page 3 of 6

10-उ त विध ं टा त काअवलोकनयहमाग दश नकरताहै कऐसीगृ हणीजोकोईआयअ ज तनह ंकरतीहै, उसके ाराघरएवंगृहः थीकोचलानेम द गयीबहमू यसेवाओंकेआधारपरूितकरिनधारत कयाजानाचा हये।एकगृ हणीगृहः थीक सभी आवँ यकताओं कोदेखतेहएुघरम�� य�� तगत यानदेब च कोः नेह, वा स यएवंदेखभालूदानकरतीहै, अत: ऐसीगृ हणीक मृ युपरूितकर दलातेसमयउ तसमः तत य को वचारम िलयाजानाचा हये।इन विध ं टा त सेऐसीमृतकागृ हणीक आय 3000/- “पयेमािसकमानेजानेकामाग”दश नूा त होताहै।हः तगतमामलेम तो ः थितयहहै कमृतकासरोजदेवीक इसकेअित र तसीमे टके यवसायतथािसलाई, कढाईएवंबुनाईसेभीअित र तआयहै।ऐसी ः थितक��व मानताम��व ानअिधव ताअपीलाथ केतक कोः वीकारकरदघ टनाकेसमयमृतकाक मािसकआय 3000/- “पयेऔरवा”ष कआय 36,000/- “पयेमानतेइसम”सेहएुकोईभीरािशउसके ाराः वयंपरखच��कयेजानेकेिनिम तकमनह ंकरइसम उसक आयु 35 वष केअनुसार 17 कागुणकदेकरइसके विधकूितिनिधय क िनभ रतारािशिनकालना यायोिचत होगा।इसमामलेम साआ यकेतोक आयकेवलआयकर रटन केूः तुतहईुअनुसारमृतकाअनुसार ह 35,000/- “पयेवा”ष कहै, अत: अ यदोन मद म आयजोडतेयहरािशपया तअिधकहोजातीहै।अत: य दऐसीआयम सेहएु1/3 भागकम कयाजावेतोभीइसक आयम सेिनभ रतारािश 36,000/-“पयेवा”ष कमाननागलतनह ंहोगा।कुलिमलाकरअिभलेखपरूः तुतसमः तसाआ यएवंसुः था पत विधको वचारम लेमृतकासरोजदेवीक आयएवंअपीलाथ गणक उसपरिनभ रतारािश 36,000/- “पयेवा”ष कमानकर 17 कागुणकदेनेपरयहरािश 6,12,000/- “पयेहोतीहैजोअपीलाथ”गणूा तकरनेकेअिधकार ह ।इसूकार यायािधकरण ाराइसमदम��दलायीगयीरािश 4,08,000/- “पयेकोबढाकर 6,12,000/-”पये कयाजाताहै। यायािधकरण ारादाहसंः कारकेिनिम त 5000/- SusyतथाantEITकोमांकेUY]सेवंिचतहोनेकेकारण 5000/-SuzyूितYHedidकेअनुसार 20,000/- SuachरािशTeoreyगयीहैजोयथावतरखेजाने-JIPPहै।KITT eIcHLUGIXIइसूकारकुलरािश4,33,000/- SuzyहोनािनधारतTHUगयाहैTolga 2,04,000/- Suachdc cअनुसारgleकरUVSTAITIa 6,37,000/- SuzychरािशeifagidededY[UdकरनेकेIIRol

Page 4 of 6

11-अपीलeI 317/2000 FHूः तुतसाआ यकाअवलोकनकरनेपरूतीतहोताहैTeमृतकTaTMEpANकेआयकरReedएवंCoaजमाकरानेchTHteWaal 22 लगायत 30 WetIdहईुaSAHay 1996-97केआयकरReelकेअनुसारSahlआय 53,200/- Susyaiichथी और550/- SuzyकाCoeइसकेGIXlजमाकरायागयाथा।KITA SIcHLUनेइसकेआधारपरTelूकारसेdicकेसमयमृतकchaliNchआय53,200/- SuaaTiNchिनधारतchhedSoAसेTayकोईआधारएवंकारणhdThaउसकेGIXIः वयंपरTHaजानेवालेTaeकेTalldie23,200/- SuzychरािशकमकरCT|इसमामलेFHूः तुतसाआ यकाअवलोकनकरनेपरूतीतहोताहैTeपी.S6e].1 Ta 21THodelनेअपनेबयानFHकथनTRUहैTeSacIबहनSP GlएकताchMelहोगयीहै।पी.See].4 ACWMdeaनेभीकथनTRUहैTeFalaपेशकरनेdleHएकashiPAINTएकता@Malgyeaहै।इसूकारमृतकपरfanउसकेTaltiUfdia iatchETT 3 alहोनाूतीतहोताहै। इसaedतथाCTelWchiUHसमानTol Tूितिनिधहोनेकेकारणमृतकchdc cआयH 1/3 भागउसकेGIXlः वयंपरThaजानेवालेTaeकेTalldieकमTRUजानाउिचतहै।मृतककाकोईः थायीजॉबएवंTalQddवेतनTelथाTeTollआधारबना977 UTchसंभावनाओंकेआधारपरइसआयFHglechजावे।मृतकchआयुकेसंबंधFHइसकाहाईः कूलूमाणपऽay 1971 पेशहआहैTolatअनुसारSahlितिथ 24/7/56 है3214CUTकेसमयSUchआयु 40 ayसेकमथी।12-dc]समः तq2arएवंपऽावलीपरसाआ यकेूकाशFHHूः तुतमृतकTaTepAnNchaT chiआय 53,200/- SuzyalTelमानतेहएुSoAसेउसकेGIXIः वयंपरGESchजानेवालीरािशकेTafdicd 1/3भागकमकरIOVaTLIpachउस परaliNchTANIरािश 35,466/-SuzyमानताहंूTolgaमृतकchआयुकेअनुसार 16 कागुणकTeyजाने परयहरािश 5,67,456/- SugहोतीहैजोIOVaTLIpaआयchaTकेमदHYIUdकरनेकेitn)oIअत: KITT IHLUTgIXlइसTafdicdTeoreyगयीरािश 4,80,000/- SuzyHdigकरइसे 5,67,456/- SuzyTRUजाताहै।HUT eicpLUyGIXIदाहसंः कारहेतु 5000/- SuzyतथाaintedieकोअपनेTIकेः नेहसेवंिचतहोनेकेTa laHoकुल20,000/- SuzyTeoralगये4, वहरािशयथावतरखेजानेaoaहै।इसूकारHUA eIcALUygIXlTecanगयीूितकररािश 5,05,000/- Suzyकेः थानपरUOVSTLIpa 5,92,456/- SugThawFH 5,92,500/-SusyUldcaietaeQIUd]करनेके3c)aइसglechगयीरािश87,500/- SuaपरWoyayLfrarolaआवेदनूः तुतकरनेchितिथTeal 30/9/96 सेवसूलीतक 6 ूितशतaliNchchदरसे6U ToभीYIedकरनेकेIIA!oI

13-Tdele3Ttld¢alUVSTAITIaGIXlCTelalawdHूितकररािशएवं6U Toबढायेजानेहेतुजोchiूः तुतThaगये4, वेः वीकारTRजानेBITTel©औरIOVaTLIpaऊपरTRHTadue]केअनुसारबढायीगयीरािशकेWd]ateYTRAमदFHरािशgleकरानेकेHiecelहै।

14-इसूकारIOVaTLIpaGIXlूः तुतclealWyeआंिशकOUसेः वीकारchजातीolअपीलeT 309/2000 HUVSTAITIaHUA eIcALUygIXlिनधारतकुलरािश 4,33,000/- Suaकेः थानपर6,37,000/- SuzyUfdcaiedeuQI Udकरनेकेity© |इसglechगयीरािश 2,04,000/- SuzyपरWoT LVIrarolaआवेदनूः तुतकरनेch=IFERTeach 30/9/96 सेवसूलीतक 6 ूितशतaliNchchदरसे6U ToभीY[UdकरनेकेHieSra|इसीूकारअपीलOe317/2000 FHIOVaTLIpaHUT eIcpLUyGIXlTecanगयीरािश5,05,000/- Suzyकेः थानपर 5,92,500/- SuzyY[Udकरनेके3c)erat|इसqichगयी 87,500/- SuachरािशपरWoVoTLIaTold]आवेदनूः तुतकरनेchितिथTeach 30/9/96 सेवसूलीतक 6 ूितशतaT chichदरसेCY ToभीYIedकरनेकेitySlat|

Page 5 of 6

15-ToothWET 3 बीमाकंपनीसेWeychजातीहैThवेaddcleawdye}Hglechगयीdc]रािशतथाइसपरदेयCY ToदोमाहchअविधHHUA eIcALUyHजमाकरायेगी।Tea? देतेएतदअनुसारहएु आदेश दयाजाताहै कइसिनण यक ूित — यायािधकरण को वहां सेूा तअिभलेखकेसाथूे षतक जावेजोइसिनण यक पालनासुिन ँ चतकरेगा। यायािधकरणउ तरािशजमाहोनेकेउपरा तअपीलाथ गणको य�� तश: /उनक वत मान ः थितएवंबुलाकरसुनकरप र ः थितय केउनकेम यरािशका यायोिचत वतरणकरेगाअनुसारऔरयहसुिन ँ चतकरेगा कइसरािशम सेकमसेकमआधीरािशअपीलाथ गणकेनामपोः टऑ फसक Monthly income scheme म 6वष क अविधकेिलयेजमाकरायीजाये जसका — याज िनयिमत “प सेअपीलाथ”गण के एम.आई.एस. खाते म जमा होता रहे। 6 वष क प रप वताअविधकेबादअपीलाथ गणयहरािशूा तकरनेकेअिधकार ह गे जसकेसंबंधम�� यायािधकरणअपीलाथ गणक��ः थितकोदेखतेहएुयथोिचतआदेशअपने ववेकानुसारपा रतकरेगा।

खच के संबंध म कोई आदेश नह ं देते हए अपील अपीलाथ गण ारा ूः तुत दोन अपील उ त ूकार िनः ता रत क जाती ह ।

( स जनिसंहकोठार ) यायािधपित

/राम/

Page 6 of 6

Loading citations and judicial treatment…

You have used today's free searches. Sign in, for free, to keep searching without a limit.

Compass reads the judgments for you and finds the paragraphs for and against your question. Sign in to use it.

My Vault follows judgments for you and records every later decision that cites them. Sign in to keep one.

Sign in to download the court's PDF. The full text stays free to read here.

Search and read Indian judgments without limits, save them to My Vault and find the relevant paragraphs with Compass.

Open the sign-in page instead