Rajasthan High Court
CMA/309/2000 of KUMARI EKTA Vs PADAM CHAND AND ORS on 24 December 2010
थान उ च यायालय पीठ, जयपुर िनणय 1- एकल पीठ िस वल ूक ण अपील सं या 309/2000 कुमार एकता व अ य बनाम पदमच द व अ य। 2- एकल पीठ िस वल ूक
राजः थान4STUreIRISपीठ, जयपुर
Ture
1- एकलपीठTaideUchlvअपीलeI 309/2000एकताव3eJबनामUqdded|वAe F PART
2- एकलपीठTaideUchlvअपीलETT 317/2000एकतावateYबनामUqdded|वAe F PART
dc cCTelWyeMedddधारा 173 मोटरवाहनअिधिनयम 1988 TareTAUTeal 17/12/1999, जोौीSthlSeqखान, HUI QT, मोटरcucaवादKITT IHLUT, TeuslaTactgIXlrolaयािचकाeI 115/96 एवं 116/96 FHUlitdTHUगयाहै।
Teach:24.12.2010
माननीय—IaauidौीGoole lहALS}
IOVaTLIpachओरसे31tld¢d1ौीजे.पी.SUT||al)Yoa2frarबीमाकंपनीओरसेIVa}ौीTAGIYTHTSUTe2||
cUulgiadARS
-
1-ूः तुतATSTaideTaarewuमोटरetcवादHUA eIcALUy, TeslaTeer (ToldआगेकेवलHU eIcnLUyalिलखाजावेगा) केTAuraTeach 17/12/1999 केTdeeूः तुतchगयीa 2-OAcdeyएवंपृं ठभूिमइसूकारहैThTeach 21/3/96 कोौीTaalकुमार, SahlUcel|ौीमितसरोजदेवीएवंTaAMEPANchमाताौीमतीगीतादेवीAlotवेनOeआर.जे.14/जे.सी.6852 HबैठकरGGसेTeuslaआरहेथेतोTITayथानेकेपाससागरकेढाबेकेपासजयपुरchओरसेContOeआर.एन.ई.4278 केचालकनेContकोHATAM AchचलाकरवैनकोAleToaaवैनFHबैठेdc c=IGlCU atchdicYहोगयी।Dc]=IGlकेTaTeiUfataraach-ओरसेafdayid edपृथकपृथकrolaआवेदनDc]Contकेः वामी,चालकएवंबीमाकंपनीकेTaeeTHYगयेTiaपरTYRकेूः तुत HUT eicnLUyनेौीमतीसरोजदेवीchकेकारणउसकेdicTaltiUtada alकोrolaयािचकाETT 115/96 H 4,35,000/-Suzy, मृतकौीTaATGpANchdcकेकारणउसकेTaTeiUtada alकोFoldयािचकाeI 116/96 H 5,05,000/- SuaतथाौीमतीगीतादेवीchकेकारणउसकेTolTcUfdialaaकोFoldयािचकाdiceI 120/96 FH 75,000/- Suzyकाूितकरएवंइनपरआवेदनूः तुतकरनेसेवसूलीतक 12 ूितशतal{chchदरसे6Y] oका3aTs|UlI<dTehaySoHसेौीमतीगीतादेवीchdcकेकारणUll<dalsकेTdeeकोईअपीलूः तुतTelchगयीThedशेषCTelATAH elworeूः तुतchगयीolअपीलETT 309/2000 ौीमतीसरोजदेवीchकेकारणऔरअपीलWET 317/2000 ौीchकेdicdTAA GPANdcकारणूः तुतchगयीहै।एकaltealतथासमानq2arकेकारणइनCTelazureकािनः तारणइसएकalआदेशसेTRUजारहाहै।
Page 1 of 6
3-Tdele3Ttla¢d1IOVaTLIpaकाअपीलeI 309/2000 HयहTchहैToूः तुतआयकरTTANUएवंCoechTateWaal 14 लगायत21 केअवलोकनसेः पं टहैTcौीमतीसरोजदेवीchआयHबराबरqigहोतीTelहै।आयकरToALUतथाReaकेअनुसारSuchआयTASITUTay 1996-97A35,000/- Susyatch sr]Tel, एकTSUNकेOUHchIeकरकेवहपया तरािशfadकरलेती थी औरgetTaTeकेअनुसारSahआय 36,000/- Suzyal{NchमानकरSoAमोटरवाहनअिधिनयम (Toraआगेकेवलअिधिनयमिलखाजावेगा)chTealeअनुसूचीकेअनुसारगुणकदेकरaifayidरािशTearजानीateथी।अपीलOe 317/2000 FHउनकाकथनहैTeआयकरToALUतथाReedकेकरTASINUTay 1996-97 FHchअनुसारमृतकआय 53,200/- Susyal{chetdहै।HUT eIcpLUyनेमृतकchयहaT chआयः वीकारभीchहैThedउसकेGIXlः वयंपरTauकेTallded1/4 भागकमcelकरariTRayआधारके 23,200/- SuaaliNchchरािशकमकरctहैऔर इसूकारिनकालीfaovdlरािश 30,000/- Suaकमहै, अत: 53,200/- SuaaT chiआयHसेकेवल 1/4 भागमृतकgIXlः वयंपरTHYजानेवालेGESकेTalldedकमकरकेअिधिनयमchTealeअनुसूचीकेअनुसारगणनाकरetfayiclरािशTeoreyजानीateaथी।उनकायहभीchiहैThcleolATAFHमृतककेTaTei UfdialaalchOeकोदेखतेमाननीयStdddKU dyकेहएुTaliTauौीमतीसरलाaayएवं3e-JबनामदेहलीCeAle HON eyएवं+o 2009 (2) TAC 677 केअनुसारमृतकchआयHसे 1/4 भागalकमTHUजानाae|उनकायहभीchiहैThCTelAAH977 USchसंभावनाओंकोTearHलेतेहएुdcfaTauraकेअनुसारआयHसमुिचतqigभीअनुमािनतchजानीMes|CY loरािशकमTecanगयीहैतथाजोगुणकcUdeldHलायागयाहै, वहभीकमहै,अत: रािशHchजावे।aifagiaसमुिचतgle 4-इसकेTRISHTdele3Ttlaed1बीमाकंपनीकाchiहैTecucaAra 1996 HUledहईुहैऔरdcHHAychTeaकोदेखतेहएुKITT IHLUTgIXlजोरािशTeoreyगयीहै, वहपया तहै।मृतकगणकाकोईभीः थायीएवंTal2ddcUd dyतथाTal2ddआयcelथीTaalThgleअनुमािनतchजासके।उनकायहभीTchहैThCTelमृतकगणकेTol TUfdialaaHसेPARTएकताFoldआवेदनूः तुतकरनेकेसमयalTeditedथीऔरइसूकारमृतकगणपरfanzCUledatcheIतीनसेअिधकcelथी।ऐसीTeaFHमृतकchआयHसे 1/3भागकोolकमTRHIजाना—ITatladहै।साथolयहांतोयहTe2rtdहैTccTelalमृतकगणपरfanzउनकेTaTeiूितिनिधसमान4, अत:1/3 भागolकमThaजानेकाऔरअिधकWIहोजाताहै।उनकायहभीacaहैThKITT IpLUTनेपहलेalअिधिनयमchTearअनुसूचीकोआधारबनातेहएुअिधकतमGUFTdगुणकTCTहैऔर6Y ToरािशभीअिधकTecanहै, अत: SoAqigकाकोईकारणTelहै,Heftd ocTaluleअः वीकृतchSid|
5-HaCTelueaकेTdeleIMIG ATITUकेchtपरTearकरawdAuraतथाHU eIcnLUyकेGDHूः तुतहईुAl acएवंूलेखीयसाआ यकाCoaychअवलोकनTehayTeele3Ttld¢alUVSTAITIagIXlूः तुतTAT@Véeledlकोभीदेखा।
6-यहांUVSTAITIaकाTeddकेवलमाऽetfayiclरािशchमाऽाकोकमबतातेहै, अत: tomTaleo 3परTadudechआवँ यकताTelहै।हएु7-TayaअपीलOe 309/2000 FHूः तुतहईुसाआ यकाअवलोकनकरनेपरूतीतहोताहैTorolaआवेदनतथाUISCHAICARuleHमृतकौीमतीसरोजदेवीchआयु 35 ay3Wihdहै।आयके
Page 2 of 6
संबंधम ूदश 14, 15, 16 आयकर रटन ूदश 17 लगायत 21 अदाक गयीटै सक रसीद ूदिश तहईुह ।इनकेअनुसारवष 95-96 म ौीमतीसरोजदेवीअमवाल ारा 660/- “पयेटै” सजमाकरायागया।करिनधा रणवष 96-97 केअनुसारउसक आय 35,000/- “पयेवा”ष कथी।-इसकेपुऽ वशालिम तलकाकथनहै कइसक मां यापारकेसाथसाथघरेलूकाय भीकरतीथी। पताकेसाथ यापारकरपांच- साढेपांचहजार पयेकमालेतीथी।वहसीमे टके यवसायम इसके पताकेसाथपाट नरथी। 1500/- पयेसे 2000/- “पयेमािसकह”खचा होताथा, शेषरािशबचजातीथी।पी.ड लू.4 महेशच दकाभीकथनहै कौीमतीसरोजदेवीलआ मीसीमे टफै श म डायरे टरथीजहांसेउसेलगभग 3000/- “पयेमािसकके”हसाबसेवेतन िमलताथा।इसकेअलावावहघरम िसलाईका-काम कयाकरतीथी जससेढाईतीनहजार पयेमािसकक आमदनीहोजायाकरतीथी।लआ मीसीमे टफै श म यह, सरोजदेवीतथा वनोदकुमारतीनडायरे टरथे।सरोजदेवीिसलाई, कढाईवबुनाईकाकामभीकरघरेलूआयअ ज तकरतीथी।उसनेकईबार इसकेब च केकपडेिसलेथेआ दआ द।पी.ड लू.3 जगद शूसादगु ताएडवोकेटकाकथनहै कयहइ कमटै सकावक लहै।इसनेसरोजदेवीकेसमः तआयकरूपऽ का ववरणदेते य त कयाहै कवष 1995-96 म हएुउसने 760/- “पयेआयकरजमाकरायातथाइस”व तीयवष म 35,000/-“पयेवा”ष कआयदशा यीहै।इसकेअनुसारिसलाई, कढाईएवं याजसेभीइसक अित र तआमदनीथी।इसके आयकर रकाड केअनुसारवहिसलाईकढाईकाकाय करतीथी, इसीिलयेउसनेअपनीआमदनीबतायीहै।
8-इसूकारूः तुतसाआ यसेमृतकासरोजदेवीक 3 मद म आयहोनासम आताहै।ूथमतोसीमे टके यवसायम डायरे टरएवंपाट नरहोनेकेकारण, दसरािसलाईकढाईकाकाय करनेकेकारणऔरतीसरागृ हणीके पम घरकाकाय एवंब च क देखभालकरनेसेभीउसक आयमानेजानेयो यहै।
9-म नेइससंबंधम िन न 4 “विध”ं टा त काअवलोकन कया:-1- लतावाधवाएवंअ यबनामः टेटऑफ बहारएवंअ य [ 2002 (1) TAC 138 (SC)]1- लतावाधवाएवंअ यबनामः टेटऑफ बहारएवंअ य [ 2002 (1) TAC 138 (SC)]
2- नेशनलइ ँ य र सकंपनीिल0 बनामआर.गो व दराजूएवंअ य [ IV
(2007) ACC 450]
3-नागार पूब लाहबनामके.वेणुगोपालएवंअ य [ II (2006) ACC 476]4- इस यायालय ाराएकलपीठिस वल व वधअपीलसं या 578/2004रामपालएवंअ यबनामअमरजीतशमा एवंअ यम पा रतिनण य दनांक 15/11/2000
Page 3 of 6
10-उ त विध ं टा त काअवलोकनयहमाग दश नकरताहै कऐसीगृ हणीजोकोईआयअ ज तनह ंकरतीहै, उसके ाराघरएवंगृहः थीकोचलानेम द गयीबहमू यसेवाओंकेआधारपरूितकरिनधारत कयाजानाचा हये।एकगृ हणीगृहः थीक सभी आवँ यकताओं कोदेखतेहएुघरम�� य�� तगत यानदेब च कोः नेह, वा स यएवंदेखभालूदानकरतीहै, अत: ऐसीगृ हणीक मृ युपरूितकर दलातेसमयउ तसमः तत य को वचारम िलयाजानाचा हये।इन विध ं टा त सेऐसीमृतकागृ हणीक आय 3000/- “पयेमािसकमानेजानेकामाग”दश नूा त होताहै।हः तगतमामलेम तो ः थितयहहै कमृतकासरोजदेवीक इसकेअित र तसीमे टके यवसायतथािसलाई, कढाईएवंबुनाईसेभीअित र तआयहै।ऐसी ः थितक��व मानताम��व ानअिधव ताअपीलाथ केतक कोः वीकारकरदघ टनाकेसमयमृतकाक मािसकआय 3000/- “पयेऔरवा”ष कआय 36,000/- “पयेमानतेइसम”सेहएुकोईभीरािशउसके ाराः वयंपरखच��कयेजानेकेिनिम तकमनह ंकरइसम उसक आयु 35 वष केअनुसार 17 कागुणकदेकरइसके विधकूितिनिधय क िनभ रतारािशिनकालना यायोिचत होगा।इसमामलेम साआ यकेतोक आयकेवलआयकर रटन केूः तुतहईुअनुसारमृतकाअनुसार ह 35,000/- “पयेवा”ष कहै, अत: अ यदोन मद म आयजोडतेयहरािशपया तअिधकहोजातीहै।अत: य दऐसीआयम सेहएु1/3 भागकम कयाजावेतोभीइसक आयम सेिनभ रतारािश 36,000/-“पयेवा”ष कमाननागलतनह ंहोगा।कुलिमलाकरअिभलेखपरूः तुतसमः तसाआ यएवंसुः था पत विधको वचारम लेमृतकासरोजदेवीक आयएवंअपीलाथ गणक उसपरिनभ रतारािश 36,000/- “पयेवा”ष कमानकर 17 कागुणकदेनेपरयहरािश 6,12,000/- “पयेहोतीहैजोअपीलाथ”गणूा तकरनेकेअिधकार ह ।इसूकार यायािधकरण ाराइसमदम��दलायीगयीरािश 4,08,000/- “पयेकोबढाकर 6,12,000/-”पये कयाजाताहै। यायािधकरण ारादाहसंः कारकेिनिम त 5000/- SusyतथाantEITकोमांकेUY]सेवंिचतहोनेकेकारण 5000/-SuzyूितYHedidकेअनुसार 20,000/- SuachरािशTeoreyगयीहैजोयथावतरखेजाने-JIPPहै।KITT eIcHLUGIXIइसूकारकुलरािश4,33,000/- SuzyहोनािनधारतTHUगयाहैTolga 2,04,000/- Suachdc cअनुसारgleकरUVSTAITIa 6,37,000/- SuzychरािशeifagidededY[UdकरनेकेIIRol
Page 4 of 6
11-अपीलeI 317/2000 FHूः तुतसाआ यकाअवलोकनकरनेपरूतीतहोताहैTeमृतकTaTMEpANकेआयकरReedएवंCoaजमाकरानेchTHteWaal 22 लगायत 30 WetIdहईुaSAHay 1996-97केआयकरReelकेअनुसारSahlआय 53,200/- Susyaiichथी और550/- SuzyकाCoeइसकेGIXlजमाकरायागयाथा।KITA SIcHLUनेइसकेआधारपरTelूकारसेdicकेसमयमृतकchaliNchआय53,200/- SuaaTiNchिनधारतchhedSoAसेTayकोईआधारएवंकारणhdThaउसकेGIXIः वयंपरTHaजानेवालेTaeकेTalldie23,200/- SuzychरािशकमकरCT|इसमामलेFHूः तुतसाआ यकाअवलोकनकरनेपरूतीतहोताहैTeपी.S6e].1 Ta 21THodelनेअपनेबयानFHकथनTRUहैTeSacIबहनSP GlएकताchMelहोगयीहै।पी.See].4 ACWMdeaनेभीकथनTRUहैTeFalaपेशकरनेdleHएकashiPAINTएकता@Malgyeaहै।इसूकारमृतकपरfanउसकेTaltiUfdia iatchETT 3 alहोनाूतीतहोताहै। इसaedतथाCTelWchiUHसमानTol Tूितिनिधहोनेकेकारणमृतकchdc cआयH 1/3 भागउसकेGIXlः वयंपरThaजानेवालेTaeकेTalldieकमTRUजानाउिचतहै।मृतककाकोईः थायीजॉबएवंTalQddवेतनTelथाTeTollआधारबना977 UTchसंभावनाओंकेआधारपरइसआयFHglechजावे।मृतकchआयुकेसंबंधFHइसकाहाईः कूलूमाणपऽay 1971 पेशहआहैTolatअनुसारSahlितिथ 24/7/56 है3214CUTकेसमयSUchआयु 40 ayसेकमथी।12-dc]समः तq2arएवंपऽावलीपरसाआ यकेूकाशFHHूः तुतमृतकTaTepAnNchaT chiआय 53,200/- SuzyalTelमानतेहएुSoAसेउसकेGIXIः वयंपरGESchजानेवालीरािशकेTafdicd 1/3भागकमकरIOVaTLIpachउस परaliNchTANIरािश 35,466/-SuzyमानताहंूTolgaमृतकchआयुकेअनुसार 16 कागुणकTeyजाने परयहरािश 5,67,456/- SugहोतीहैजोIOVaTLIpaआयchaTकेमदHYIUdकरनेकेitn)oIअत: KITT IHLUTgIXlइसTafdicdTeoreyगयीरािश 4,80,000/- SuzyHdigकरइसे 5,67,456/- SuzyTRUजाताहै।HUT eicpLUyGIXIदाहसंः कारहेतु 5000/- SuzyतथाaintedieकोअपनेTIकेः नेहसेवंिचतहोनेकेTa laHoकुल20,000/- SuzyTeoralगये4, वहरािशयथावतरखेजानेaoaहै।इसूकारHUA eIcALUygIXlTecanगयीूितकररािश 5,05,000/- Suzyकेः थानपरUOVSTLIpa 5,92,456/- SugThawFH 5,92,500/-SusyUldcaietaeQIUd]करनेके3c)aइसglechगयीरािश87,500/- SuaपरWoyayLfrarolaआवेदनूः तुतकरनेchितिथTeal 30/9/96 सेवसूलीतक 6 ूितशतaliNchchदरसे6U ToभीYIedकरनेकेIIA!oI
13-Tdele3Ttld¢alUVSTAITIaGIXlCTelalawdHूितकररािशएवं6U Toबढायेजानेहेतुजोchiूः तुतThaगये4, वेः वीकारTRजानेBITTel©औरIOVaTLIpaऊपरTRHTadue]केअनुसारबढायीगयीरािशकेWd]ateYTRAमदFHरािशgleकरानेकेHiecelहै।
14-इसूकारIOVaTLIpaGIXlूः तुतclealWyeआंिशकOUसेः वीकारchजातीolअपीलeT 309/2000 HUVSTAITIaHUA eIcALUygIXlिनधारतकुलरािश 4,33,000/- Suaकेः थानपर6,37,000/- SuzyUfdcaiedeuQI Udकरनेकेity© |इसglechगयीरािश 2,04,000/- SuzyपरWoT LVIrarolaआवेदनूः तुतकरनेch=IFERTeach 30/9/96 सेवसूलीतक 6 ूितशतaliNchchदरसे6U ToभीY[UdकरनेकेHieSra|इसीूकारअपीलOe317/2000 FHIOVaTLIpaHUT eIcpLUyGIXlTecanगयीरािश5,05,000/- Suzyकेः थानपर 5,92,500/- SuzyY[Udकरनेके3c)erat|इसqichगयी 87,500/- SuachरािशपरWoVoTLIaTold]आवेदनूः तुतकरनेchितिथTeach 30/9/96 सेवसूलीतक 6 ूितशतaT chichदरसेCY ToभीYIedकरनेकेitySlat|
Page 5 of 6
15-ToothWET 3 बीमाकंपनीसेWeychजातीहैThवेaddcleawdye}Hglechगयीdc]रािशतथाइसपरदेयCY ToदोमाहchअविधHHUA eIcALUyHजमाकरायेगी।Tea? देतेएतदअनुसारहएु आदेश दयाजाताहै कइसिनण यक ूित — यायािधकरण को वहां सेूा तअिभलेखकेसाथूे षतक जावेजोइसिनण यक पालनासुिन ँ चतकरेगा। यायािधकरणउ तरािशजमाहोनेकेउपरा तअपीलाथ गणको य�� तश: /उनक वत मान ः थितएवंबुलाकरसुनकरप र ः थितय केउनकेम यरािशका यायोिचत वतरणकरेगाअनुसारऔरयहसुिन ँ चतकरेगा कइसरािशम सेकमसेकमआधीरािशअपीलाथ गणकेनामपोः टऑ फसक Monthly income scheme म 6वष क अविधकेिलयेजमाकरायीजाये जसका — याज िनयिमत “प सेअपीलाथ”गण के एम.आई.एस. खाते म जमा होता रहे। 6 वष क प रप वताअविधकेबादअपीलाथ गणयहरािशूा तकरनेकेअिधकार ह गे जसकेसंबंधम�� यायािधकरणअपीलाथ गणक��ः थितकोदेखतेहएुयथोिचतआदेशअपने ववेकानुसारपा रतकरेगा।
खच के संबंध म कोई आदेश नह ं देते हए अपील अपीलाथ गण ारा ूः तुत दोन अपील उ त ूकार िनः ता रत क जाती ह ।
( स जनिसंहकोठार ) यायािधपित
/राम/
Page 6 of 6
Loading citations and judicial treatment…